ZAMÄ°RLER (ADILLAR)
(VOORNAAMWOORDEN)
İsimlerin yerine kullanılan sözcüklerdir. Bütün zamirler sıfatlardan farklı olarak isim çekim eki alabilir.
A)Kişi (Şahıs) Zamirleri:
(Persoonlijke Voornaamwoorden)
Sadece insan isimlerinin yerini alan zamirlerdir.
Ben, sen, o; biz, siz, onlar.
- Görüyorum beni okşayan gözlerindeki geceyi.
- Sana dar gelmeyecek makberi kimler kazsın?
- “Bana kucaklarında seni getiriyorlar;
- Ben de sonra o seni getiriyorum sana.â€
- Mavi denizlerin ötesinde bulacağım seni .
- Bizim buralarda her yıldız kaydığında biri ölür.
- Sizler bu ülkenin geleceğisiniz.
- Ben senin en çok bana yansımanı sevdim.
- Biz her gece uğultularını dinlerdik rüzgarların.
- Güneş,sadece onun gözlerinde doğardı.
- Onun yüreğinde sevgi çiçekleri açardı.
- O, bu davaya yüreğini koymuştu.
- Zor durumda kaldığında onlar yardım ediyordu.
UYARI: “O†ve “onlar†zamirleri bir insanı anlatıyorsa kişi zamiri, insan dışındaki bir varlığı anlatıyorsa işaret zamiri olur.
- Onu çöpe atan ondan başkası olamaz.
- Onu bu yörede sadece onlar dokur.
NOT: Şahıs zamirleri ile isim tamlaması kurulabilir. Bu durumda şahıs zamiri sadece tamlayan olabilir.
- Benim denizlerim senin gözlerindir.
- Akşamı seyredeyim senin bakışlarında.
- Bizim atalarımız bu topraklarda bir tarih yazdı.
UYARI: Şahıs zamirleri kesinlikle iyelik eki almaz.
Dönüşlülük Zamiri:
(Wederkerende Voornaamwoorden)
“Kendi†zamiridir.Bu zamir,cümlede asıl şahıs zamirinin yerine kullanıldığı gibi,yerine kullanıldığı şahıs zamiriyle de yan yana olabilir.Bu durumda anlatım pekiştirilmiş olur.
- Bu evi ben temizledim.
- Bu evi kendim temizledim.
- Bu evi ben kendim temizledim. (pekiÅŸtirilmiÅŸ)
- Yol aldım sevdalarda kendimi bulmak için.
- Kendini bir de arkadaşının yerine koy.
- Şu dünyada ne yaparsak kendimize yaparız.
- Beni çağırmadınız,kalkıp ben kendim geldim.
B)İşaret (Gösterme) Zamirleri:
(Aanwijzend Voornaamwoorden)
Ä°simlerin yerini iÅŸaret yoluyla alan zamirlerdir.
- Bu, şu, o;bunlar, şunlar, onlar;öteki, beriki, şöyle;böyleleri, öylesi.
- O,bu yörenin en meşhur yemeğidir.
- Duvardaki yazıları bu yazdı.
- Bu,bir büyük şanlı mazinin hatırasıdır.
- Bunlar her sabah aynı otobüse binerler.
- Ötekini bilmiyorum ama beriki işin farkında değil.
- Şunları kimsenin görmeyeceği bir yere koy.
NOT: “Böylesi-böyleleriâ€, “şöylesi-şöyleleri†biçimindeki zamirlere “tarz anlamlı zamirler†de denir.
- Böyleleriyle fazla samimi olmayacaksın.
- Ömrümde böylesini görmedim.
- Şöyleleri ham karpuzdur.
C)Belgisiz Zamirler:
İsimlerin yerini belirsiz şekilde (kişi,işaret) karşılayan zamirlerdir.
Bazıları,kimileri,hiç kimse, kimse; herkes, birkaçı, biri, hepsi; tümü, başkaları, hiçbiri, birçoğu.
- Bazıları futbol,bazıları basketbol oynar.
- Hiçbirimiz ondan bu davranışı beklemiyorduk.
- Kimseye haber vermeden evden ayrıldı.
- Hiç kimse senin nazını çekmeye mecbur değil.
- Bu ailede herkes kendi dünyasında yaşıyor.
- Başkalarının ne dediği beni ilgilendirmez.
- Biri yer,biri bakar kıyamet ondan kopar.
- Meclisin aldığı karara birçoğu tepki gösterdi.
D)Soru Zamirleri:
(Vragend Voornaamwoorden)
Ä°simlerin yerini soru yoluyla alan zamirlerdir.
- Ne?, kim?, nereye?, kime?, hangisi?, kaçı?
- Sana dar gelmeyecek makberi kimler kazsın?
- Kimdir bana gülen yeşillik balkonundan?
- Nereye baksam hep seni hatırlıyorum.
- Şu dünyada insan kime güvenebilir ki?
- Bunca zamandır ne konuştunuz?
- Elindeki makası nereye koyduğunu bilmiyor.
- Elindeki kitaplardan hangisini aldın?
E)Ä°lgi Zamiri (-ki):
(Betrekkelijke Voornaamwoorden)
Ek halinde olup kendinden önceki bir sözcüğün yerini tutar.
- Senin ki can da bizim ki patlıcan mı?
- Tencerenin dibi kara senin ki benden kara.
UYARI: İlgi zamiri olan –ki’yi bağlaç olan ve sıfat yapan –ki ile karıştırılmamalıdır.
- Evdeki hesap çarşıya uymaz.
- Åžemsiyen yoksa benimkini alabilirsin.
- Ben ki o gri karmaşadan aldım yağmurlu yüzümü.
F)Ä°yelik Zamiri:
(Bezittelijke Voornaamwoorden)
Ek halinde olup üzerine geldiği varlığın hangi şahsa ait olduğunu bildirir. Bunlar aynı zamanda iyelik ekleridir.
- Sana gül getirdim gönlümün bahçesinden.
- Ölüm siyah bir tütsü yakıyor gözlerimde.
- Yüzün bir kır çiçeği gibi usulca söner.
- Bir gül yaprağıyla örtüldü üstümüz.
- Yıkanırdı gölgesi kuytu bir derede.
- Mutluluk başınızı bir dost omzuna dayamaktır.
KAYNAK: http://www.edebiyatogretmeni.net/ders_notlari.htm
Dilbilgisi
ZARFLAR (BELİRTEÇLER)
(BÄ°JWOORDEN)
Fiilerin fiilimsilerin sıfaların ya da kendisi gibi zarf olan sözcüklerin anlamlarını “yer-yön, ölçü-miktar, durum, zaman ve soru†kavramlarıyla açıklayan sözcüklerdir.
1)DURUM ZARFLARI
(Participiaal Bijwoord)
Fiilleri veya fiilimsileri, nitelik, sebep, kesinlik, olasılık, yineleme, yaklaşıklık gibi anlamlarla belirten zarflardır. Fiile nasıl sorusunu sorarak buluruz.
- Manş denizini yüzerek geçti (Nitelik)
- Bu gece yıldızlar pırıl pırıl yanıyordu (Nitelik)
- Öfkeyle kalkan, zararla oturur.(Nitelik)
- Ağlamaktan göz pınarları kurudu (Sebep)
- Tüm bu acılara onu sevdiği için katlanıyor(Sebep)
- Seven bu gönül seni asla terk etmeyecek(Kesinlik)
- Bahar rüzgarının şarkısı hiç susmaz burada (Kesinlik)
- Şu an belki kuşlar bizim şarkımızı söylüyordur(Olasılık)
- Adana ‘ya geldiğinde herhalde bizimle kalır(Olasılık)
UYARI: Bazı durum zarflarını niteleme sıfatları ile karıştırmamak gerekir.
- Büyük insanlar her zaman büyük düşünür.
- Soğuk insanlara ben de soğuk davranırım
- İyi bir üniversiteyi kazanmak için sınavlara iyi çalışmalısın.
(Koyu yazılı olanlar niteleme sıfatı, altı çizili olanlar durum zarfıdır.)
2)YER-YÖN ZARFLARI (Nere(ye)?)
(Bijwoorden van Plaats en Richting)
Fiilleri veya fiilimsileri yer-yön bakımından belirten zarflardır.
- Aşağı tükürsen sakal, yukarı tükürsen bıyık.
- Küçücük çocuğu hemen yukarı çıkardık.
- Odasının penceresinden içeri baktım.
- Biraz yürüdükten sonra geri dönmüş.
- Araba çok fazla ileri gitmiş.
- Az beri gelirsen arkadaşında oturur.
UYARI: Yer-yön zarfları çekim eki alırsa adlaşır.
- Işık, perdenin kenarından içeri sızıyordu.(Zarf)
- Işık, perdenin kenarından içeriye sızıyordu.(Ad)
UYARI: Bazı yer-yön zarflarını işaret sıfatları ile karıştırmamak gerekir.
- Aradığını yukarı katta bulamayınca yukarı çıkmış.
- Aşağı mahallede gürültü olunca,apartman sakinleri aşağı inmiş.
- İçeri zili çalınca öğrenciler içeri girdi.
(Koyu yazılı olanlar işaret sıfatı, altı çizili olanlar yer-yön zarfıdır.)
3)ZAMAN ZARFLARI (Ne zaman?)
(Bijwoorden van Tijd ya da Tijdbepalend Bijwoord)
Fiillerin veya fiilimsilerin anlamını zaman bakımından sınırlandıran sözcüklerdir.
- Onu daha önce hiç böyle görmemiştim.
- Mehtabı seyrederdik geceleyin buralarda.
- Bu akşam rüyamda Leyla’yı gördüm.
- Biz her gece uğultularını dinlerdik rüzgarların.
- Benim doğduğum köyleri geceleri eşkıyalar basardı.
- Bugün çalışan,yarın rahat eder.
UYARI: Bazı zaman anlamlı sözcükler belirtme durum ekini alırsa adlaşırlar.
- Bu akşam akşamı seyredeyim bakışlarında.
- Ne sabahı göreyim,ne sabah görüneyim.
4)ÖLÇÜ-MİKTAR ZARFLARI (Ne kadar)
(Bijwoorden van Kwantiteit)
Fiilleri,fiilimsileri,sıfatları veya kendisi gibi zarf olan sözcükleri ölçü-miktar bakımından sınırlandıran sözcüklerdir.
- Çok bilen çok yanılır.
- Sen burada biraz bekle.
- En güzel yıllarımı onun için harcadım.
- Daha güzel bir dünya için çok çalışmalıyız.
- Sahilde fazla güneşlendiği için yanmış.
- Soruları çözerken daha dikkatli olmalısın.
UYARI: Bazı nicelik zarflarını sayı sıfatları ile karıştırmamak gerekir.
- Çok insan bunu başarmak için çok çalışıyor.
- Fazla para insanı fazla rahatsız eder.
UYARI: “Daha†sözcüğü bir fiilin önünde olduğunda zaman zarfı,kendi gibi zarf olan bir sözcüğün önünde olduğunda ölçü-miktar zarfı olur.
- Daha iyi bir insanı bulabilmek için daha evlenmemiş.
- Bizimle daha sakin konuÅŸuyordu.
- Eve daha gelmemiÅŸ.
5)SORU ZARFLARI
(Vragende Bijwoorden)
Fiilleri ya da fiilimsileri soru yoluyla açıklayan sözcüklerdir.
- Ne zaman bu hayaller bir gün gerçekleşecek?
- Neden böyle düşman görünürsünüz, Yıllar yılı dost bildiğim aynalar?
- Bu viran yerde nasıl yaşıyorsunuz?
- Yolun bitmesine ne kadar kaldı?
- Ne zaman bir köy türküsü duysam, ÅžairliÄŸimden utanırım.â€
- Niçin gökyüzü bu kadar mavi görünür?
- Neden saçların beyazlamış arkadaş?
UYARI: “Ne†soru sözcüğü cümle içinde soru sıfatı ve soru zamiri olarak kullanılacağı gibi soru zarfı da olabilir.
- O karanlık sularda ne gördün?(Zamir)
- Hiçbir şey olmamış gibi ne susuyorsun?(Zarf)
- Benimle ne konuda konuşacaksın?(Sıfat)
- Gel ecel, ne korkarsın sarı çehremden benim?
- Aşık dediğin Mecnun misali kördür, Ne bilsin, alemde ne mevsimdir.(Zarf-zamir)
- Ne ağlarsın benim zülfü siyahım.(Zarf)
- Şu dünyada ben ne insanlar gördüm.
UYARI: “Nasıl†soru sözcüğü bir ismi belirtirse soru sıfatı, fiil ya da fiilimsiyi belirtirse soru zarfı olur.
- Onun nasıl bir insan olduğunu nasıl anlayabilirim?
- Gurbette nasıl bir hayat sürdüğünü nasıl bilmiyorsun?
(Koyu yazılı olan, soru sıfatıdır.)
KAYNAK: http://www.edebiyatogretmeni.net/ders_notlari.htm
(BÄ°JWOORDEN)
Fiilerin fiilimsilerin sıfaların ya da kendisi gibi zarf olan sözcüklerin anlamlarını “yer-yön, ölçü-miktar, durum, zaman ve soru†kavramlarıyla açıklayan sözcüklerdir.
1)DURUM ZARFLARI
(Participiaal Bijwoord)
Fiilleri veya fiilimsileri, nitelik, sebep, kesinlik, olasılık, yineleme, yaklaşıklık gibi anlamlarla belirten zarflardır. Fiile nasıl sorusunu sorarak buluruz.
- Manş denizini yüzerek geçti (Nitelik)
- Bu gece yıldızlar pırıl pırıl yanıyordu (Nitelik)
- Öfkeyle kalkan, zararla oturur.(Nitelik)
- Ağlamaktan göz pınarları kurudu (Sebep)
- Tüm bu acılara onu sevdiği için katlanıyor(Sebep)
- Seven bu gönül seni asla terk etmeyecek(Kesinlik)
- Bahar rüzgarının şarkısı hiç susmaz burada (Kesinlik)
- Şu an belki kuşlar bizim şarkımızı söylüyordur(Olasılık)
- Adana ‘ya geldiğinde herhalde bizimle kalır(Olasılık)
UYARI: Bazı durum zarflarını niteleme sıfatları ile karıştırmamak gerekir.
- Büyük insanlar her zaman büyük düşünür.
- Soğuk insanlara ben de soğuk davranırım
- İyi bir üniversiteyi kazanmak için sınavlara iyi çalışmalısın.
(Koyu yazılı olanlar niteleme sıfatı, altı çizili olanlar durum zarfıdır.)
2)YER-YÖN ZARFLARI (Nere(ye)?)
(Bijwoorden van Plaats en Richting)
Fiilleri veya fiilimsileri yer-yön bakımından belirten zarflardır.
- Aşağı tükürsen sakal, yukarı tükürsen bıyık.
- Küçücük çocuğu hemen yukarı çıkardık.
- Odasının penceresinden içeri baktım.
- Biraz yürüdükten sonra geri dönmüş.
- Araba çok fazla ileri gitmiş.
- Az beri gelirsen arkadaşında oturur.
UYARI: Yer-yön zarfları çekim eki alırsa adlaşır.
- Işık, perdenin kenarından içeri sızıyordu.(Zarf)
- Işık, perdenin kenarından içeriye sızıyordu.(Ad)
UYARI: Bazı yer-yön zarflarını işaret sıfatları ile karıştırmamak gerekir.
- Aradığını yukarı katta bulamayınca yukarı çıkmış.
- Aşağı mahallede gürültü olunca,apartman sakinleri aşağı inmiş.
- İçeri zili çalınca öğrenciler içeri girdi.
(Koyu yazılı olanlar işaret sıfatı, altı çizili olanlar yer-yön zarfıdır.)
3)ZAMAN ZARFLARI (Ne zaman?)
(Bijwoorden van Tijd ya da Tijdbepalend Bijwoord)
Fiillerin veya fiilimsilerin anlamını zaman bakımından sınırlandıran sözcüklerdir.
- Onu daha önce hiç böyle görmemiştim.
- Mehtabı seyrederdik geceleyin buralarda.
- Bu akşam rüyamda Leyla’yı gördüm.
- Biz her gece uğultularını dinlerdik rüzgarların.
- Benim doğduğum köyleri geceleri eşkıyalar basardı.
- Bugün çalışan,yarın rahat eder.
UYARI: Bazı zaman anlamlı sözcükler belirtme durum ekini alırsa adlaşırlar.
- Bu akşam akşamı seyredeyim bakışlarında.
- Ne sabahı göreyim,ne sabah görüneyim.
4)ÖLÇÜ-MİKTAR ZARFLARI (Ne kadar)
(Bijwoorden van Kwantiteit)
Fiilleri,fiilimsileri,sıfatları veya kendisi gibi zarf olan sözcükleri ölçü-miktar bakımından sınırlandıran sözcüklerdir.
- Çok bilen çok yanılır.
- Sen burada biraz bekle.
- En güzel yıllarımı onun için harcadım.
- Daha güzel bir dünya için çok çalışmalıyız.
- Sahilde fazla güneşlendiği için yanmış.
- Soruları çözerken daha dikkatli olmalısın.
UYARI: Bazı nicelik zarflarını sayı sıfatları ile karıştırmamak gerekir.
- Çok insan bunu başarmak için çok çalışıyor.
- Fazla para insanı fazla rahatsız eder.
UYARI: “Daha†sözcüğü bir fiilin önünde olduğunda zaman zarfı,kendi gibi zarf olan bir sözcüğün önünde olduğunda ölçü-miktar zarfı olur.
- Daha iyi bir insanı bulabilmek için daha evlenmemiş.
- Bizimle daha sakin konuÅŸuyordu.
- Eve daha gelmemiÅŸ.
5)SORU ZARFLARI
(Vragende Bijwoorden)
Fiilleri ya da fiilimsileri soru yoluyla açıklayan sözcüklerdir.
- Ne zaman bu hayaller bir gün gerçekleşecek?
- Neden böyle düşman görünürsünüz, Yıllar yılı dost bildiğim aynalar?
- Bu viran yerde nasıl yaşıyorsunuz?
- Yolun bitmesine ne kadar kaldı?
- Ne zaman bir köy türküsü duysam, ÅžairliÄŸimden utanırım.â€
- Niçin gökyüzü bu kadar mavi görünür?
- Neden saçların beyazlamış arkadaş?
UYARI: “Ne†soru sözcüğü cümle içinde soru sıfatı ve soru zamiri olarak kullanılacağı gibi soru zarfı da olabilir.
- O karanlık sularda ne gördün?(Zamir)
- Hiçbir şey olmamış gibi ne susuyorsun?(Zarf)
- Benimle ne konuda konuşacaksın?(Sıfat)
- Gel ecel, ne korkarsın sarı çehremden benim?
- Aşık dediğin Mecnun misali kördür, Ne bilsin, alemde ne mevsimdir.(Zarf-zamir)
- Ne ağlarsın benim zülfü siyahım.(Zarf)
- Şu dünyada ben ne insanlar gördüm.
UYARI: “Nasıl†soru sözcüğü bir ismi belirtirse soru sıfatı, fiil ya da fiilimsiyi belirtirse soru zarfı olur.
- Onun nasıl bir insan olduğunu nasıl anlayabilirim?
- Gurbette nasıl bir hayat sürdüğünü nasıl bilmiyorsun?
(Koyu yazılı olan, soru sıfatıdır.)
KAYNAK: http://www.edebiyatogretmeni.net/ders_notlari.htm
ADLAR (Ä°SÄ°MLER)
(ZELFSTANDÄ°GÄ° NAAMWOORDEN)
Varlıkları ya da kavramları karşılayan,onları tanımamızı sağlayan sözcüklere “ad†denir.Bir kelimeye -mek, -mak ya da -ma, -me olumsuzluk ekini getiremiyorsak o kelime addır.
Bahçe, kum, Ali, kitap, çanta, Almanya, Merkür,…
Ä°simleri:
A)Görev ve anlamlarına göre,
B)Varlıkların türüne göre,
C)Varlıkların sayısına göre,
D)Yapılarına göre olmak üzere 4grupta inceleyebiliriz.
GÖREV VE ANLAMLARINA GÖRE İSİMLER
1)Somut Ä°simler (Concreet):
Taş,kitap,çiçek,…
2)Soyut Ä°simler (Abstract):
Akıl,sevgi,saygı,şeytan,iyilik,keder,…
3)İş ve Eylem Gösteren İsimler:
Fiil soylu kelimelere “-mek, -mak, -ış, -iş, -me, -ma†ekleri getirilerek türetilen ve iş,oluş,eylem bildiren isimlerdir.Bunlara “fiilimsi†(isim-fiil) de denir.
Çalışmak, uyumak, dokunma, eğlenme, bakış, gülüş,…
VARLIKLARIN TÜRÜNE GÖRE İSİMLER
1)Özel İsimler (Eigennamen):
Tek olan,diğer varlıklara benzemeyen varlıkların özel adlarıdır.
Köroğlu, Nedim, Türkçe, Mehmet,Minnoş, Pamuk, Türk Dil Kurumu,...
2)Tür (Cins) İsimleri (Soortnamen):
Aynı türden birçok varlığın ortak adlarıdır.
El, ayak, kardeş, amca, kedi, kaşık,şehir, kasaba,…
VARLIKLARIN SAYILARINA GÖRE İSİMLER
1)Tekil Ä°simler (Enkelvoud):
Aynı türden varlıkların bir tekinin adıdır.
Çocuk, ay, kalem, kitap, elbise,…
2)Çoğul İsimler (Meervoud):
-ler,-lar çokluk ekini almış isimlerdir.
Çocuklar, ağaçlar, kitaplar, öğrenciler,…
3)Topluluk Ä°simler (Verzamelnamen):
Biçim bakımından tekil göründüğü halde çokluk ya da topluluk anlamı veren adlardır.
Ordu, alay, sürü, kurultay, meclis, takım,…
YAPI BAKIMINDAN Ä°SÄ°MLER
1)Basit İsimler: Hiçbir yapım eki almamış isimlerdir.
Araba, insanlar, evimiz, yoldan, tahtayı, çanta, kuşlarım,…
2)Türemiş İsimler: İsim ya da fiil kök ve gövdelerinden yapım ekiyle türeyen isimlerdir.
Yol-cu, meslektaş, silgi, ölüm,…
3)Birleşik İsimler: İki ismin aralarına başka bir kelime girmeyecek şekilde birleşip kalıplaşmasıyla oluşan isimlerdir.
Anayurt, Çanakkale, açıkgöz, boşboğaz, aslanağzı, gecekondu, ateşkes, biçerdöver, bakarkör, giderayak…
ADLARDA KÜÇÜLTME
(Verkleinwoorden)
Adlarda küçültme “cik ve ceğiz†ekleriyle sağlanır.
Şu tepeciği aşarsak köy görünür.(Küçük tepe)
Çocukcağız evin yolunu şaşırdı.(Küçük çocuk)
Adların sonuna getirilen “cik,ceğiz†ekleri adlara değişik anlamlar da katabilir.
Anneciğimi çok özledim.(Sevgi)
Bir milyarcık borç verir misin?(önemsememe-azımsama)
NOT: -cik eki kimi zaman somut bir varlığa ad oldukları zaman küçültme anlamını yitirebilir.
Mehmetçik (Türk askeri)
Gelincik (Çiçek ismi)
Maymuncuk (Kapı kilidini açan araç)
KAYNAK: http://www.edebiyatogretmeni.net/ders_notlari.htm
(ZELFSTANDÄ°GÄ° NAAMWOORDEN)
Varlıkları ya da kavramları karşılayan,onları tanımamızı sağlayan sözcüklere “ad†denir.Bir kelimeye -mek, -mak ya da -ma, -me olumsuzluk ekini getiremiyorsak o kelime addır.
Bahçe, kum, Ali, kitap, çanta, Almanya, Merkür,…
Ä°simleri:
A)Görev ve anlamlarına göre,
B)Varlıkların türüne göre,
C)Varlıkların sayısına göre,
D)Yapılarına göre olmak üzere 4grupta inceleyebiliriz.
GÖREV VE ANLAMLARINA GÖRE İSİMLER
1)Somut Ä°simler (Concreet):
Taş,kitap,çiçek,…
2)Soyut Ä°simler (Abstract):
Akıl,sevgi,saygı,şeytan,iyilik,keder,…
3)İş ve Eylem Gösteren İsimler:
Fiil soylu kelimelere “-mek, -mak, -ış, -iş, -me, -ma†ekleri getirilerek türetilen ve iş,oluş,eylem bildiren isimlerdir.Bunlara “fiilimsi†(isim-fiil) de denir.
Çalışmak, uyumak, dokunma, eğlenme, bakış, gülüş,…
VARLIKLARIN TÜRÜNE GÖRE İSİMLER
1)Özel İsimler (Eigennamen):
Tek olan,diğer varlıklara benzemeyen varlıkların özel adlarıdır.
Köroğlu, Nedim, Türkçe, Mehmet,Minnoş, Pamuk, Türk Dil Kurumu,...
2)Tür (Cins) İsimleri (Soortnamen):
Aynı türden birçok varlığın ortak adlarıdır.
El, ayak, kardeş, amca, kedi, kaşık,şehir, kasaba,…
VARLIKLARIN SAYILARINA GÖRE İSİMLER
1)Tekil Ä°simler (Enkelvoud):
Aynı türden varlıkların bir tekinin adıdır.
Çocuk, ay, kalem, kitap, elbise,…
2)Çoğul İsimler (Meervoud):
-ler,-lar çokluk ekini almış isimlerdir.
Çocuklar, ağaçlar, kitaplar, öğrenciler,…
3)Topluluk Ä°simler (Verzamelnamen):
Biçim bakımından tekil göründüğü halde çokluk ya da topluluk anlamı veren adlardır.
Ordu, alay, sürü, kurultay, meclis, takım,…
YAPI BAKIMINDAN Ä°SÄ°MLER
1)Basit İsimler: Hiçbir yapım eki almamış isimlerdir.
Araba, insanlar, evimiz, yoldan, tahtayı, çanta, kuşlarım,…
2)Türemiş İsimler: İsim ya da fiil kök ve gövdelerinden yapım ekiyle türeyen isimlerdir.
Yol-cu, meslektaş, silgi, ölüm,…
3)Birleşik İsimler: İki ismin aralarına başka bir kelime girmeyecek şekilde birleşip kalıplaşmasıyla oluşan isimlerdir.
Anayurt, Çanakkale, açıkgöz, boşboğaz, aslanağzı, gecekondu, ateşkes, biçerdöver, bakarkör, giderayak…
ADLARDA KÜÇÜLTME
(Verkleinwoorden)
Adlarda küçültme “cik ve ceğiz†ekleriyle sağlanır.
Şu tepeciği aşarsak köy görünür.(Küçük tepe)
Çocukcağız evin yolunu şaşırdı.(Küçük çocuk)
Adların sonuna getirilen “cik,ceğiz†ekleri adlara değişik anlamlar da katabilir.
Anneciğimi çok özledim.(Sevgi)
Bir milyarcık borç verir misin?(önemsememe-azımsama)
NOT: -cik eki kimi zaman somut bir varlığa ad oldukları zaman küçültme anlamını yitirebilir.
Mehmetçik (Türk askeri)
Gelincik (Çiçek ismi)
Maymuncuk (Kapı kilidini açan araç)
KAYNAK: http://www.edebiyatogretmeni.net/ders_notlari.htm
Yorum Yaz
Giriş Yap Üye Ol